VIẾT CHO MỘT NGÀY THƯỜNG

Ta vay tiền kiếp nào những đày ải này-những sự nhàm chán mặt người...
những nỗi buồn vô nghĩa
những niềm vui trêu ngươi...

Bỏ ra hàng giờ đồng hồ chỉ để ném mình vào những ồn ào cuộc nhậu, nói lảm nhảm về những người vắng mặt, đàm tiếu tục tĩu về đàn bà con gái, kể thành tích về bấy nhiêu ngày trải đời
Những gã trai tơ tập lớn ở cái tuổi ngoài ba mươi
Cố gắng làm sang, chịu khó lịch sự
Nhưng mặt tỉnh bơ khi trên ti-vi, miền Trung tin lũ lụt chết người...

Thành phố chật chội lô cốt. Bụi bặm bủa vây trên những gượng gạo tiếng cười
(Vì có văng tục chửi thề cũng chỉ là Chí Phèo thời hiện đại)
Bá Kiến ung dung xe hơi đi lại
Lề đã rách mà giấy vẫn vẽ vời...

Các chốn ăn chơi những em teen áo hồng, váy ngắn, đua đòi khoe những điện thoại máy tính đắt tiền. Còn những "quý bà" gắng gượng trả lời những câu hỏi về thành đạt như thể là... nói chơi
Bồ bịch, ngoại tình vẫn cứ dạn dày nói về hạnh phúc
"Công nghiệp ngoại" về làng, nông dân đổ xô bán đất
Thôn nữ, trai làng "hiện đại hóa" ăn chơi...

Rừng Vàng ở đâu, mẹ Âu Cơ cùng các con giờ "tạm trú" đâu rồi?
Những con Rồng họ Lạc sẽ ra sao khi biển Đông bị vẽ trong bản đồ Trung Quốc?
Lông ngỗng đó, những nẻo đường trắng muốt
"Đất nước đau buồn chưa hết Mỵ Châu ơi"*

Bốn ngàn năm bao vật đổi sao dời
Mắt hậu thế cũng là mắt bão...

(*) Ý thơ Hoàng Nhuận Cầm

Hoàng Nguyên Vũ

Em, con gái Hàng Đào…

Cuối cùng tôi cũng bấm điện thoại gọi cho em. 11 giờ 30, cú điện thoại này có thể làm chồng em nhảy dựng lên nhưng tôi vẫn gọi. Giọng Hà Nội nhè nhẹ: “Anh ra Hà Nội à? Tám năm, mới nhớ đến em phải không? Ở khách sạn nào vậy?” Tôi chưa hết ngạc nhiên sao em lại có được số máy của tôi, em tiếp tục: “Làng báo nhỏ thế, mà anh cũng lắm người quan tâm, em đâu ngoại lệ. Bây giờ lang thang phố cổ nhé? Ăn phở khuya, uống trà nóng, được chứ?”
Tôi thấy ngại. Đã cảm phiền em vào lúc đêm khuya, lại còn bắt tội em dẫn đi bù khú vào cái giờ này. Em vốn là con nhà gia giáo Hà Thành gốc, lại là gái đã có chồng, ai nỡ đồng ý dù em có đề nghị chứ. “Anh vẫn thế nhỉ? Bọn em chia tay rồi. Giờ em solo. Cũng có vài chuyện muốn nói với anh, đi nhé, OK? À, mà anh cứ mặc quần cộc, không cần phải đóng nguyên đai nguyên kiện như cậu thư sinh trong trường Đại học năm xưa đâu nhé”.
Em bước ra khỏi taxi. Váy trắng, tóc thả, em vẫn trẻ như cô sinh viên năm nào. Bao năm xa Hà Nội, tôi vẫn giữ cái hình ảnh em với đôi môi mọng đỏ cong gợi cảm, đôi mắt đen mở to, chiếc mũi thẳng và làn da trắng như tuyết. Tôi bạo miệng: “Là theo ý em đấy nhé. Anh ăn mặc nghiêm túc sẽ không biết chửi bậy. Còn mặc thế này gặp mấy hàng bún chửi cháo quát mà chửi anh, anh chửi lại là em mất mặt đấy”. Em bảo: “Ôi dào, em còn lạ gì anh. Cũng phải có những móng tay nhọn như anh thì mấy cái vỏ quýt dày kia mới được bóc ra, để Hà Nội lịch sự hơn chút ít chứ”
Em là con gái Hàng Đào, xứ sở giai nhân nổi tiếng của đất kinh kỳ. Cái con phố nhỏ mềm mại với những tơ lụa (giờ có thêm đồng hồ) hàng trăm năm qua đã lưu giữ những nhan sắc cho Hà Thành. Bà ngoại em nhan sắc một chín một mười với bà Kim Châu-vợ nhạc sĩ Hoàng Giác, mẹ nhà thơ Hoàng Nhuận Cầm, là hoa khôi Hà Nội thời tạm chiếm. Mẹ và các dì của em đều là những người khiến bao chàng trai đội mưa phùn hàng đêm chỉ để được ngắm dáng giai nhân qua cửa sổ. Chị gái em từng là một Á hậu trong cuộc thi Hoa hậu Toàn quốc. Nhưng đến lượt em, mỗi người khuyên đi thi thì em chối đây đẩy: “Nếu mà đẹp rồi việc gì phải đi thi nữa. Em tối kỵ nhất là phụ nữ đi so sắc đẹp với nhau. Mỗi người có một nét đẹp riêng, đấy chưa nói là đẹp với người này nhưng không hẳn là đẹp với người kia. Hoa hậu thì nên trong lòng những người thân, là đủ”
Chỉ ở góc độ mỹ nhân, cái con phố cổ kính kia cũng lắm biến chuyển. Nhan sắc thì còn đó, vẫn nhất nhất là mặt hoa da phấn, nhưng sự lựa chọn để thành những cuộc đời, những số phận, thì nhiều. Ngay cả trong nhà em thôi, mẹ em giữ cái nết na gái Hà Thành cũ, buôn bán và nội trợ, một đời tận tụy với chồng con. Bố em bay bướm thế, quyến rũ bao cô gái, mẹ em vẫn một mực chịu đựng vì nghĩ rằng cho bố yêu để bố có cảm hứng sáng tác nhạc. Cuối đời, ông bị tai biến, mẹ lại dịu dàng chăm sóc từng tách trà, thìa cháo cho bố.
Em vẫn nói, mẹ em là một điển hình của người phụ nữ Hà Nội cổ. Nhưng khi đứa bạn cùng lớp vác máy quay đến muốn làm một chương trình về bà cùng bà Nguyễn Thị Xuyên, vợ của cố nhạc sĩ Đoàn Chuẩn thì bà chối đây đẩy với lý do khá đơn giản: “Cảm ơn cháu đã quý mến và có ý. Cô chú già rồi, lên hình xấu lắm”. Nghĩ có thể làm bà đổi ý nhưng lại uổng công cho ông bạn cùng lớp tôi. Cuối cùng chương trình của nó bị phá sản vì mỗi người đưa ra một lý do nhưng lý do cơ bản, những người phụ nữ Hà Thành gốc thường ít nói về những chuyện riêng tư của mình.
Chị gái em, thi hoa hậu xong thì thành một model nổi tiếng xứ Bắc sau đó chọn Nam Tiến để lập nghiệp và giờ lấy chồng nước ngoài, sống sung túc ở trời Tây. “Chị cũng cô đơn lắm. Tháng nào cũng gọi điện về nói em gửi lụa sang để chị may váy đầm”-em nói. Tuổi trẻ quấn bao áo quần đủ mốt, mặt lạnh như kem Tràng Tiền là vậy, khi yên bề gia thất rồi, chị gái em lại thèm soi gương nhìn hình ảnh mình trong bộ váy lụa kinh kỳ.
Em nói, chị gái em thích nhìn cái cổ người phụ nữ đã có chồng sau tấm áo lụa. Trắng, đẹp và quyến rũ một cách kỳ lạ. Cái cổ hây hây xuân thì muộn mằn đằng sau mái tóc búi cao, đủ đánh gục bao gã si tình, đủ làm những gã đàn ông tâm hồn gỗ đá cũng phải mềm nhũn như con chi chi giờ cũng dần mất đi trong cái thành phố của cái đẹp này. Những phụ nữ thời nay cứ sợ già, vội vàng đưa mái tóc mình ra hành hạ các kiểu: sấy xù, ép thẳng, cắt tém, tóm lại là làm đủ thứ để thể hiện lòng ghen tị với những nhan sắc sen hàm tiếu thiếu nữ đang nhu nhú lên khỏi nền mướt xanh tuổi thanh xuân. Chưa đã thì bơm ngực, căng mọng và tràn trề; bơm môi cho hai làn môi cứ ngày một dần xa nhau vô thời hạn. Rồi rũ bỏ nết na, gia phong nề nếp đến các vũ trường, nhìn giai trẻ sôn sốt như bổ cau…
Em gái em thì khác. Mới học lớp 11 đã bắt mẹ sắm Dylan mới chịu ngồi yên. Học dương cầm thì chối nguây nguẩy nói: “Con có sở thích của con chứ. Nhảy hip-hop ai hơi đâu ngồi chơi đàn này”. Tóc thì nay một màu, mai một màu. Áo hồng cánh sen, áo xanh cổ vịt, quần trắng suốt chả cần sự hiện diện của…nội y. Em muốn làm tấm gương cho em gái soi thì em gái cho rằng đó là gương cổ, “không phản chiếu trung thực thời đại”; dùng lời ngọt ngào để khuyên ngăn thì cô bé cứ lồng lên nói phụ nữ thời nay cần cá tính, hiền thục về quê mà ở; dùng lời nặng nề thì cô bé đòi bỏ đi khỏi nhà…
Mà cũng không ít phen cả nhà lao đao vì cô bé bỏ đi thật. Gọi điện thoại thấy xung quanh âm nhạc ầm ầm như cô bé còn ở trong một cái địa ngục. Những tiếng hây-ha và gõ leng keng của chai bia chát chúa trong điện thoại. Có lần em đã không nhịn được và tặng cô bé mấy bạt tai khi nhìn thấy cảnh cô bé nằm vạ vật cùng một bạn gái học cùng lớp bên cạnh hai cậu choai choai trong một quán nhậu dành cho tuổi teen. Cô bé ủ rũ về nhà, giả vờ ngồi chăm lo học tập được vài hôm, thấy vài cậu trai ngấp ngó bên kia đường lại vội vàng thay đổi màu tóc thót ra đường…
Một hôm tình cờ lạc vào thế giới Blog em mới hay em gái em là một hot girl, ăn chơi sành điệu đâu có kém gì ai trên đời, văng tục chửi bậy cũng chẳng mấy ai chịu nổi. Cô bé có vẻ hả hê khi dư luận cả nước tức lộn ruột lên việc mấy đứa bạn cùng trang cùng lứa vẽ bậy lên hầm Kim Liên khi ngày đầu hầm thông xe. Khi đọc dòng phê phán trên báo về trai thanh gái lịch Hà Thành không còn thanh lịch, cô bé giật câu blast: “Thanh lịch, haizz, ngồi đến chết già đúng hem?”
Em thuộc dạng lưng chừng giữa mới và cũ như em tự nhận. Cũ ở chỗ vẫn “cổ lỗ” như mẹ, vẫn yêu cái cổ kiêu ba ngấn Hà Thành sau tấm áo lụa của chị. Nhưng mới ở chỗ dám…bỏ chồng. Chồng em cũng con nhà gia giáo ở phố Hàng Bông, là một học sinh ngoan được rèn giũa theo nề nếp gia phong, hơn em hai tuổi. Anh ta là một kỹ sư công nghệ thông tin, tiếp xúc nhiều với môi trường văn minh hiện đại nhưng trong gia đình lại rất phong kiến. Mọi ý kiến anh đưa ra phải là tuyệt đối. Về nhà ông chú ăn cơm, em sẽ ghi được điểm trong mắt anh ta nếu em đi nấu ăn cho bà thím đồng thời phải rửa sạch sẽ đống bát đũa mà cả tông ti họ hàng vừa mới chè chén hả hê xong. Mỗi sáng thưc dậy, bình nước nóng trong nhà tắm phải đủ nóng để anh…đánh răng; thức ăn đã được bày ra sẵn và quần áo, cà vạt đã phải phẳng phiu treo trong tủ.
Những chuyện đó dĩ nhiên em chịu đựng được vì ngay cả cuộc đời mẹ em cũng vùi mình vào những việc đó lo cho chồng cho con. Nhưng thời gian kéo theo nhiều thay đổi khác. Người đàn ông em lấy làm chồng đã xem cặp bồ như là mốt, uống bia lúc nào cũng phải vài em xinh tươi lau miệng. Đêm về, điện thoại rung bần bật bởi những tin nhắn hẹn ghé nhà hàng và đi câu cá vào cuối tuần cùng một cô gái xa lắc xa lơ nào đó. Em nhìn thẳng vào mắt anh ta: “Anh coi tôi còn không bằng mấy con vớ vẩn. Thôi, tôi đã quyết!”
Em mang mấy chiếc va li áo quần về ôm lấy mẹ mà khóc. Nhưng chẳng có nước mắt nào nhẹ bằng tự mình đứng dậy sau những đổ vỡ. Em lao vào công việc, tìm thấy những tình yêu với cuộc sống trong các bài viết của mình. Tôi cũng thật bất ngờ mỗi lần search tên em trên Google, đọc những bài em viết về trẻ nhiễm HIV, về những thân phận phụ nữ bị lừa bán, về những lớp học vùng cao. Mỗi bài viết, em đều đi đến tận nơi, tiếp xúc tường tận, về thể hiện với một văn phong ấm cúng. Em nói, tư liệu em khai thác được bao giờ cũng dư thừa, chẳng bao giờ phải bịa hay phóng bút ngoa ngôn như mấy tay viết phóng sự nổ tung trời ở đất Bắc.
“Anh chẳng chịu già đi. Còn em thì sắp đến cái tuổi búi tóc, mặc váy lụa và soi mình trong gương rồi nhỉ?”-em đùa. “Nếu anh cứ như bây giờ, đừng thư sinh một cách thái quá như ngày xưa, biết đâu ta đã thuộc về nhau? Em cũng không phải gặp bao lênh đênh còn anh cũng chẳng phải bỏ Hà Nội mà đi, anh nhỉ. Nhưng là số phận rồi”
Tôi nắm chặt bàn tay em. Đêm mùa hạ, Hà Nội oi bức. Tôi muốn nói rằng xa Hà Nội nhưng tôi vẫn không quên được hình bóng ấy. Tôi cũng muốn nói cậu sinh viên tỉnh lẻ năm xưa không dám mơ con gái Hà Thành. Vậy bây giờ thì sao nhỉ? Tôi nói gì bây giờ nhỉ?
Đêm chợt trắng như da em. Em, con gái Hàng Đào…

CÒN DUYÊN...

Cuối tuần. Loanh quanh vài nhà sách, tôi cũng kiếm được mấy CDs Quan họ (Những CDs này từng có hồi ở Hà Nội nhưng đã không mang vào SG dù có người gợi ý mang đi khi rời xa miền Bắc). Sau hai năm quen dần với giọng nói, không gian miền Nam, và cùng những ngày vùi đầu với ngoại ngữ, đĩa Quan họ tự dưng làm tôi giật mình. Nghe một lần. Nghe nhiều lần. Nghe trước khi đi ngủ. Nghe giữa giờ trưa. Vẫn thế thôi, lời hát đã quen, giai điệu đã thuộc, mà sao như thể lâu lắm rồi mình ngủ, nay được đánh thức...

Một không gian miền Bắc trải dài trước mặt. Tường gạch đỏ chỗ lồi chỗ lõm trơ ra. Mái ngói nâu không đồng đều nghiêng nghiêng dốc thời gian. Và những cánh áo nâu cũ kỹ của những cụ bà áo nâu, khăn mỏ quạ. Tôi biết, những hình ảnh này đang mất đi. Những cánh áo sẽ theo các cụ về đất hết trong tương lai gần. Những tường gạch, mái ngói nâu sẽ thay bằng đủ thứ tường, ngói khác theo kiểu kiến trúc mà chắc hẳn sẽ không ai biết đó là kiểu gì...Tôi thấy nhói trong tim mình một cơn như tay ai đó bóp nhẹ mà buốt. Hình như ai đó đang lấy đi của mình một cái gì đó mà mình không đủ sức níu giữ...

Dù chỉ là "đất ở" thôi, nhưng không gian đó từ bao giờ đã thuộc về mình đúng nghĩa từ "sở hữu". Cái không gian mà người bạn tri âm hiểu được mình rất cần từ ánh mắt, nên mỗi chuyến đi dã ngoại cậu thường rủ mình tới đó. Quan họ ra đời từ đó và sống ở đó. Đình chùa miếu mạo quần tụ lại cũng từ nó. Làn khói hương cũng tạo cảm giác linh thiêng hơn từ đó. Giọt mưa xuân cũng đầy sức sống hơn từ đó. Đến cả lối đi, thơ hơn cũng từ đó...

Có ai nghĩ đến việc làm một điều gì đó cho không gian văn hóa Kinh Bắc không nhỉ? Mà rằng nghĩ cũng chỉ để mà nghĩ thôi, mất còn là lẽ tự nhiên, nhưng mất sớm hay mất muộn lại do ý thức con người. Không gian văn hóa cũng có sự đấu tranh sinh tồn của nó. Nhiều khi, chết đi để mãi giữ một hình hài đẹp cho hậu thế hoài cổ, hơn là tồn tại với một hình hài què quặt và vụng về...

Một người bạn Mỹ nghe đĩa Quan họ, bắt tôi lý giải từng chữ. Cậu ta ngạc nhiên về những ca từ lạ nhưng lại đắm mê giai điệu. Khi cậu xem DVD, cậu mới ngạc nhiên thốt lên: "Một không gian mê hoặc". Cậu bắt bằng mọi giá phải đưa cậu mục sở thị trong mùa Xuân tới...Tôi biết, rồi tôi sẽ phải giải thích với cậu nhiều về những thứ sẽ khác với cậu tưởng tượng, và khác với những gì tưởng như yên bề trong tâm thức của tôi...

Như thể còn ở đó những buổi trưa mùa hạ ngồi góc chùa nghe vẳng quan họ qua radio. Như thể còn ở đó những mùa Xuân xem quan họ còn duyên.

Bây giờ, thấy liền anh liền chị "hàng thật" cứ khoe duyên nhiều nhưng thấy chẳng mấy còn duyên nữa. Vì đơn gian không gian sống của cái duyên ấy đang từ từ trôi như sóng...

Tôi cũng thấy lòng mình là sóng, dù sóng nhẹ...

AI TẠO RA KẺ THÙ?

Đọc xong hai bức thư này, tôi giá như rằng mọi thanh niên Trung Quốc đều nghĩ như Quách Tương Uy.

Xin lỗi Ailien Tran và thật sự lấy làm xấu hổ với tôi, khi tôi không viết được những dòng như thế.

Chẳng ai muốn lấy chính máu mình để gây thêm thù hận. Chết để bảo vệ từng tấc đất cha ông là một cái chết anh hùng. Nhưng lấy cái chết của người khác mà mưu lợi là một việc đáng ghê tởm và lịch sử sẽ không bao giờ tha thứ.

Sự hy sinh của Huyền Trân cho Đại Việt được đất và cho vua cha yên vững ngai vàng đâu có gì khác nhau. Hy sinh thì cao quý nhưng phía sau sự hy sinh là cái gì thì lịch sử sẽ phán xét. Nhưng, hy sinh vì dân tộc là một nghĩa vụ. Dân tộc, nên nhớ vậy. Không một nhóm người nào được quyền nhân danh dân tộc, được quyền đại diện cho lịch sử bốn ngàn năm bằng chính người dân. Cũng không một hệ tư tưởng nào được quyền nhân danh nguyện vọng cuả nhân dân. Mà chỉ có, dân đồng ý hay không đồng ý, lựa chọn hay không lựa chọn.

Và cái cuối cùng: Hòa bình-một giá trị nhân văn cao cả.

Lá thư của hai người trẻ

Trung Quốc và Việt Nam có cuộc chiến ngắn nhưng đẫm máu năm 1979
Thư trao đổi của hai nữ công dân Việt Nam và Trung Quốc thể hiện cái nhìn của hai người trẻ về quan hệ phức tạp giữa hai nước.

Cô Ailien Tran, Nghiên cứu sinh Fulbright 2009, có cảm xúc sau khi đọc bài viết trên BBC của Quách Tương Uy liên quan cuộc chiến biên giới 1979.

Đáp lại, nữ sinh Trung Quốc đang học ở London bày tỏ suy nghĩ của cô về chiến tranh và hòa bình.

Thư của Ailien Tran:

Khi cuộc chiến tranh biên giới bùng nổ, tôi còn là trẻ con học tiểu học. Cha tôi vẫn còn trong trại tù cải tạo, và gia đình tôi bị đuổi ra sống trước mái hiên nhà cũ của mình. Là một đứa trẻ thơ, tôi bị bối rối giữa hai lối suy nghĩ và lời nói hoàn toàn trái ngược giữa nhà trường và mọi người trong xóm.

Lúc đó còn quá sớm để người Sài Gòn quên đi những ký ức của sự phồn thịnh trước năm 1975. Người ta không quan tâm mấy đến tin tức từ biên giới phía Bắc, và họ cũng chẳng cảm động bao nhiêu về sự hy sinh của bộ đội miền Bắc. Họ vẫn còn vương vấn về sự kiện lịch sử đã thay đổi cuộc đời của họ cách đó 4 năm.

Từ sự sụp đổ của Sài Gòn năm 1975, đối với người miền Nam, bộ đội miền Bắc không hẳn là "anh hùng trong lòng" họ và miền Bắc không hoàn toàn là “quê hương trong trái tim” họ. Thế nhưng, càng ngày càng nhiều những câu chuyện và hình ảnh của người dân miền Bắc chạy nạn về phía Nam để tránh sự tàn sát của quân Trung Quốc, người miền Nam dần dần và thậm chí mau chóng cảm nhận tình nghĩa đồng bào cốt nhục của những sự mất mác mà người miền Bắc phải gánh chịu.

Người miền Nam bắt đầu hưởng ứng lời kêu gọi yêu nước của chính quyền mới. Thế là một lần nữa tâm hồn và ý chí Việt Nam lại thu về một mối, đó là ủng hộ và bảo vệ những gì Việt Nam, bất kể Nam hay Bắc, và chống lại những gì ngoại bang, bất kể là Trung Quốc, Pháp, hay Mỹ.

Là trẻ con tuổi tiểu học, tôi không biết lựa chọn gì hơn là nghe theo mọi người quanh mình. Tôi đã từng phẫn nộ và căm thù lính Trung Quốc dựa trên sự miêu tả của chính quyền. Và rồi tôi lớn lên, những ký ức về cuộc chiến tranh biên giới trôi vào quên lãng. Tôi cùng gia đình sang định cư ở Hoa Kỳ, và chật vật với cuộc sống mới. Tôi học hành và làm việc với rất nhiều sắc tộc khác nhau, trong đó có người đến từ Trung Quốc.

Tôi làm bạn và trở nên thân thiết với rất nhiều loại người khác nhau, ngay cả người Trung Quốc. Chưa bao giờ tôi nhớ hoặc nghĩ về cuộc chiến biên giới. Suốt ba mươi năm qua, chính quyền Việt Nam lẫn Trung Quốc đều không nhắc đến cuộc chiến này một cách chính thức hay tưởng niệm một cách long trọng nhưng gần đây, đôi khi cũng có những lời bàn tán đây đó làm tôi suy tư.

Tôi đọc “Ký ức của những người bị quên lãng” của Quách Tương Uy đăng tải bởi BBC Vietnamese, và nhận thấy một sự thay đổi trong tâm hồn.

Hình ảnh người chiến binh Trung Quốc, đã từng làm tôi căm phẫn năm nào, không còn đáng ghét như xưa. Tôi nhìn tấm ảnh chụp những chiến binh rất trẻ tuổi trong đồng phục quân đội mà xót xa trong lòng.

Những chiến binh Trung Quốc này cũng ngây thơ và đầy tình cảm. Nếu họ không bị nhồi sọ hoặc cưỡng ép đi ra chiến trận, có lẽ họ cũng chẳng bao giờ làm hại ai.
Ailien Tran
Họ còn quá trẻ, lẽ ra họ phải được sống sung sướng cùng gia đình, tại sao họ phải làm lính và bỏ mạng tại Việt Nam hoặc sống sót với thân thể không lành lặn và nguyên vẹn, để rồi họ mau chóng bị lãng quên sau những tiếng tung hô của trận đánh cuối cùng. Trong bức ảnh này, những chiến binh Trung Quốc có vẻ rất tự hào và ngạo nghễ trên đường tiến đánh và giết hại người Việt Nam. Lẽ ra, tôi phải căm phẫn khi nhìn bức ảnh này.

Song, tôi lại thấy thương cảm cho họ. Tại sao? Vì họ cũng là con người thôi. Họ cũng yêu đời và thèm được sống như anh trai tôi hay cháu trai tôi vậy. Tôi còn nhớ khi còn bé thơ, tôi thường căm thù hình ảnh những người lính Pháp, Mỹ và Trung Quốc cạnh bên những thường dân Việt Nam không “một tấc sắt” trong tay. Nhưng ngày nay, sau khi được sống và làm việc với họ trên đất Hoa Kỳ, tôi nhận ra rằng họ cũng chỉ là những thanh niên rất trẻ, ngây thơ, yêu đời và đầy khát vọng hạnh phúc như những thanh niên Việt Nam mà tôi từng gặp cả đời tôi.

Quách Tương Uy viết về tâm tư tình cảm của những chiến binh Trung Quốc trong cuộc chiến tranh biên giới rất hồn nhiên làm tôi rất cảm động.

Những chiến binh Trung Quốc này cũng ngây thơ và đầy tình cảm. Nếu họ không bị nhồi sọ hoặc cưỡng ép đi ra chiến trận, có lẽ họ cũng chẳng bao giờ làm hại ai, đừng nói gì đến giết hại người Việt Nam ở Lạng Sơn.

Tôi hy vọng rằng sẽ không còn chiến binh Trung Quốc bỏ mạng ở Việt Nam dù đó là “sự hy sinh anh hùng". Chẳng có người Việt Nam nào muốn chiến tranh hoặc gây hấn với Trung Quốc.

Thanh niên Trung Quốc có quyền được sống hạnh phúc và theo đuổi những ước mơ giản dị của một đời người, đó là tình yêu, gia đình và sự sung túc. Họ không cần làm anh hùng trên chiến trận Việt Nam, để rồi mang lại đau thương cho gia đình và bản thân họ, và cuối cùng là bị quên lãng một cách tàn nhẫn bởi những người đã từng hun đúc ý chí anh hùng ngắn ngủi và đáng sợ ấy.

Thư của Quách Tương Uy

Thân gửi người bạn Việt Nam,


Nữ sinh Quách Tương Uy đang học ngành Quan hệ Quốc tế
Cảm ơn suy nghĩ của bạn. Tôi rất xúc động vì những lời bạn viết trong thư, đó cũng chính là xúc cảm của tôi về cuộc chiến và hòa bình.

Tôi hiện là sinh viên ngành Quan hệ Quốc tế, thành ra chiến tranh và hòa bình là chủ đề tôi luôn quan tâm, nhất là chiến tranh. Chúng ta nói về chiến tranh thường xuyên quá đến nỗi ta gần như tin rằng hòa bình chỉ là khoảng lặng tạm thời giữa hai cuộc chiến.

Trong lớp học, chúng tôi thảo luận về tranh chấp ở Biển Đông, hiện đại hóa quân sự của Trung Quốc và cán cân quyền lực ở Đông Nam Á. Chúng tôi kết luận thật dễ dàng rằng xung đột tất yếu xảy ra vì quyền lợi các nhà nước đòi hỏi phải có giao tranh.

Ngoài lớp học, tôi có trông thấy những bức hình trên mạng BBC về hạm đội Trung Quốc. Tôi hiểu nỗi lo âu sâu sắc của các nước láng giềng Đông Nam Á, đặc biệt là Việt Nam.

Hòa bình trong thực tế luôn là một lựa chọn, và một ngày kia nó sẽ là lựa chọn duy nhất.
Quách Tương Uy
Nhưng tôi vẫn tin, thực lòng tin rằng, chúng ta vừa có thể là những người thực tiễn nhưng cũng tin vào hòa bình, vì hòa bình trong thực tế luôn là một lựa chọn, và một ngày kia nó sẽ là lựa chọn duy nhất.

Bạn có lý khi nói về những con người cụ thể trong chiến cuộc. Từ “quân đội” thật lạnh lùng, đáng sợ, thể hiện bộ máy nhà nước có khả năng giết người. Nhưng khi chúng ta nhìn sâu hơn, ta sẽ nhận ra mỗi người lính là một cá thể đầy ý nghĩa. Anh ta có thể là chồng, người tình, anh trai, con trai; và người lính đó cũng là cha tôi phục vụ trong quân đội Trung Quốc.

Nếu ở nơi chiến trường có ai đó ngần ngừ khi ra trận vì không muốn đánh mất vĩnh viễn người thân, thì điều đó cũng chẳng có gì là ích kỷ. Điều này không dính dáng gì đến lòng yêu nước, mà chúng ta đang bàn đến lòng nhân văn.

Khi còn bé, sống trong những câu chuyện của cha kể về những bóng ma Việt Nam xa lạ, tôi nghĩ mình sẽ đồng ý với việc giết người để bảo vệ “chúng tôi”. Nhưng sự thực không phải thế, các bạn không phải là bóng ma; những người lính Việt Nam cũng giống như cha tôi. Biên giới ngăn cách – cũng như kẻ thù - là do nhà nước tạo ra.

Vì thế, khi tôi đọc bình phẩm khiêu khích và kiêu ngạo của một số bạn Trung Quốc trên mạng, tưởng tượng các máy bay, tàu chiến khống chế Biển Đông, tôi cho rằng các bạn ấy thật ngây thơ về bạo lực và chiến tranh.

Quân đội trong tư cách bộ máy nhà nước quả có thể giết người. Nhưng chúng ta, những con người, thì không.

Trước thềm xung đột, nếu chúng ta có thể tự hỏi ai sẽ chịu đau khổ, chúng ta sẽ biết chiến tranh không phải là cách dễ dàng hơn để giải quyết.

Người bạn của tôi ạ, đó là vì sao, giống như bạn, tôi tin vào hòa bình.

CÓ NHỮNG MẶT NGƯỜI KHÔNG QUEN LÀ VÌ...

Cả thành phố như bị nắng ăn tươi nuốt sống và những mặt người nhàu nhĩ cùng những lo lắng khác nhau. Cái lo lắng của hắn không giống mọi người. Không cơm áo gạo tiền. Không bài hay tin dở. Nhiều "không" như người mất trí. Hắn đi học lúc 7:30 đến 9:30 AM. Thời gian còn lại đi làm. Tối lại vội vàng qua Bộ ngoại giao học tiếp.

Mà dạo này hình như cũng hơi mất trí. Đi đường quẹo phải cứ liên miệng bảo tài xế bên trái. Đi họp báo Lê Công Định, cứ đinh ninh giới thiệu phóng viên báo Phụ nữ mà mọi người nghe ra là báo Pháp luật. Là mình đúng hay tai thiên hạ đúng nhỉ? Báo Pháp luật làm to chuyện lên mà nói mình mạo danh chắc cũng cúi đầu nhận tội quá.

Dạo này cúi đầu nhận tội hơi nhiều. Có những chuyện vặt tưởng sẽ phải tự đấu tranh để bảo vệ mình đến cùng, thôi thì cũng nhận đi cho rồi, mình cũng có phần lỗi trong đó. Buổi họp không nặng nề, không bất ngờ. Chị Đức Phong, Thiên Nga và Nguyễn Bay chân thành và người lớn, em út tâm khẩu phục. Có những người thì mình biết họ sẽ nói gì. Ôi chao, những gì đạo đức, đạo mạo được gỡ xuống từ những cái mặt chai lì những vết nhơ tiểu nhân và hậm hực. Mà thôi, cũng là điều hay cho mình bởi vì những kẻ đó bao giờ cũng cho mình biết những điểm yếu của mình. Lớn lên thôi, trẻ vè hồn nhiên mãi, không thành thằng điên thì người ta cũng sớm ném vào viện tâm thần cho điên luôn như phim Changeling vậy.

Sáng đầu tuần nghe Trịnh, chị Trinh hát. "Có những mặt người không quen là vì, có những cuộc đời vốn rất ngây ngô"

Ôi mẹ ôi, được ngây ngô thì cũng khá!

NHÌN TỪ XA TỔ QUỐC

Ðối diện ngọn đèn
trang giấy trắng như xeo bằng ánh sáng
đêm bắc bán cầu vần vũ trắng
nơm nớp ai rình sau lưng ta
nhủ mình bình tâm nhìn về quê nhà
xa vắng
núi và sông
và vết rạn địa tầng
nhắm mắt lại mà nhìn
thăm thẳm
yêu và đau
quằn quại bi hùng
dù ở đâu vẫn Tổ Quốc trong lòng
cột biên giới đóng từ thương đến nhớ
ngọn đèn sáng trắng nóng mắt quá
ai cứ sau mình lẩn quất như ma


Ai?
im lặng!
Ai?
cái bóng!
Ai?
xin chào người anh hùng bất lực dài ngoẵng
bóng máu bầm đen sóng soải nền nhà
thôi thì ta quay lại
chuyện trò cùng cái bóng máu mê ta
có một thời ta mê hát đồng ca
chân thành và say đắm
Ta là ta mà ta vẫn là ta


vâng - đã có một thời hùng vĩ lắm
hùng vĩ đau thương, hùng vĩ máu xương


mắt người chết trừng trừng không chịu nhắm
vâng - một thời không thể nào phủ nhận
tất cả trôi xuôi - cấm lội ngược dòng
thần tượng giả xèo xèo phi hành mỡ
ợ lên nhồn nhột cả tim gan
Ta đã xuyên suốt cuộc chiến tranh
nỗi day dứt khôn nguôi còn sạn gót chân
nhói dài mỗi bước


Ai?
không ai!
vết bầm đen đấm ngực
xứ sở nhân tình
sao thật lắm thương binh đi kiếm ăn đủ kiểu
nạng gỗ khua rỗ mặt đường làng
Mẹ liệt sỹ gọi con đội mồ lên đi kiện
ma cụt đầu phục kích nhà quan


Ai?
không ai!
vết bầm đen quều quào giơ tay
xứ sở từ bi sao thật lắm thứ ma
ma quái - ma cô - ma tà - ma mãnh.
quỷ nhập tràng xiêu vẹo những hình hài
đêm huyễn hoặc
dựng tóc gáy thấy lòng toang hoác
mắt ai xanh lè lạnh toát lửa ma chơi


Ai?
không ai!
vết bầm đen ngửa mặt lên trời
xứ sở linh thiêng
sao thật lắm đình chùa làm kho hợp tác
đánh quả tù mù trấn lột cả thần linh
giấy rách mất lề
Tượng Phật khóc, Ðức tin lưu lạc
thiện - ác nhập nhằng
công lý nổi lênh phênh


Ai?
không ai
vệt bầm đen tọa thiền
xứ sở thông minh
sao thật lắm trẻ con thất học
lắm ngôi trường xơ xác đến tang thương
tuổi thơ oằn vai mồ hôi, nước mắt
tuổi thơ oằn lưng xuống chiếc bơm xe đạp
tuổi thơ bay như lá ngã tư đường
bịt mắt bắt dê đâu cũng đụng thần đồng
mở mắt... bóng nhân tài thất thểu


Ai?
không ai
vết bầm đen cúi đầu lặng thinh
xứ sở thật thà sao thật lắm thứ điếm
điếm biệt thự - điếm chợ - điếm vườn.
điếm cấp thấp bán trôn nuôi miệng
điếm cấp cao bán miệng nuôi trôn
vật giá tăng
vì hạ giá linh hồn


Ai?
không ai
vết bầm đen vò tai
xứ sở cần cù
sao thật lắm Lãn Ông
lắm mẹo lãn công
giả vờ lĩnh lương
giả vờ làm việc
tội lỗi dửng dưng
lạnh lùng gian ác vặt
đạo chích thành tôn giáo phổ thông
ào ạt xuống đường các tập đoàn quân buôn
buôn hàng lậu - buôn quan - buôn thánh thần buôn tuốt
quyền lực bày ra đấu giá trước công đường


Ai?
không ai
vết bầm đen nhún vai
xứ sở bao dung
sao thật lắm thần dân lìa xứ
lắm cuộc chia ly toe toét cười
mặc kệ cỏ hoang cánh đồng gái góa
chen nhau sang nước người làm thuê
biển Thái Bình bồng bềnh thuyền định mệnh
nhắm mắt đưa chân không hẹn ngày về


Ai?
không ai
vết bầm đen rứt tóc
xứ sở kỷ cương
sao thật lắm vua
vua mánh - vua lừa - vua chôm - vua chỉa
vua không ngai - vua choai choai - vua nhỏ
lãnh chúa xứ quân san sát vùng cát cứ
lúc nhúc cường hào đầu trâu mặt ngựa
luật pháp như đùa - như có - như không
một người đi chật cả con đường


Ai?
không ai
vết bầm đen gập vuông thước thợ
?.?.?.


Ai? Ai? Ai?
không ai
vết bầm đen còng còng dấu hỏi
thôi thì ta trở về
còn trang giấy trắng tinh chưa băng hoại
còn chút gì le lói ở trong lòng
đôi khi nổi máu lên đồng
hồn thoát xác
rũ ruột gan ra đếm
chích một giọt máu đem xét nghiệm
tý trí thức - tý thợ cầy - tý điếm
tý con buôn - tý cán bộ - tý thằng hề
Phật và Ma mỗi thứ tý ty
khốn nạn thân nhau
nặng kiếp phân thân mặt nạ
thì lột mặt nạ đi - lần lữa mãi mà chi
dù dối nữa cũng không lừa được nữa
khôn và ngu cũng có tính mức độ
bụng dạ cồn cào bất ổn làm sao
miếng quá độ nuốt vội vàng sống sít
mất vệ sinh bội thực tự hào

sự thật hôn mê - ngộ độc tự hào
bệnh và tật bao nhiêu năm ủ lại
biết thế nhưng mà biết làm thế nào
chả lẽ bây giờ bắc thang chửi bới
thấy chửi bới nhẹ gian nanh cơ hội
chả lẽ bốc thang cỏ khô nhai lại
lạy ông cơ chế, lạy bà tư duy
xin đừng hót những điều chim chóc mãi
đừng lớn lời khi dân lành ốm đói
vẫn còng làm cho thẳng lưng ăn
đổi mới thật hay giả vờ đổi mới?
máu nhiễm trùng ta có thể thay chăng?
thật đáng sợ ai không có ai thương
càng đáng sợ không còn ai ghét
ngày càng hiếm hoi câu thơ tuẫn tiết


Ta là gì?
ta cần thiết cho ai?
có thể ta không tin ai đó
dù có sao vẫn tin ở con người


dù có sao đừng khoanh tay
khủng khiếp thay ngoảnh mặt bó gối
cái tốt nhiều hơn sao cái xấu mạnh hơn?
những người tốt đang cần liên hiệp lại
dù có sao
vẫn Tổ Quốc trong lòng
mạch tâm linh trong sạch vô ngần
còn thơ còn dân


Ta là dân : vậy thì ta tồn tại
giọt từng giọt
nặng nhọc
nặng nhọc thay
dù có sao
đừng thở dài
còn da lông mọc còn chồi nảy cây

Moscow
5.1988
NGUYỄN DUY

Bấm vào đây (Tội ác của kẻ thù năm 1988)